Βρισκόμαστε στο 1844. Ο Πέτρος Μαυρομιχάλης, ευρύτερα γνωστός ως Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, είναι ήδη 74 ετών, γέρων και άρρωστος. Αφού πρόσφερε τα όσα πρόσφερε στον αγώνα της Εθνικής Παλιγγενεσίας και έτυχε των όποιων έτυχε τιμών και υλικών ευεργετημάτων, έρχεται η ώρα να ζητήσει από το ελληνικό κράτος, λόγω της κατάστασης στην οποία βρισκόταν (γήρας-ασθένεια), αφενός μεν οικονομική βοήθεια για τα έξοδα της περίθαλψής του αφετέρου δε σύνταξη για λόγους επιβίωσης.
Το σχετικό νομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή προέβλεπε τη χορήγηση στον Π.Μ. χρηματικού ποσού 12 χιλιάδων δραχμών για τις ανάγκες της περίθαλψής του και σύνταξη 1.000 δρχ. κατά μήνα. Η συζήτηση επί του νομοσχεδίου που ακολούθησε επί τρεις συνεδριάσεις της Βουλής, στις 7, 14 και16 Μαρτίου (με το παλαιό ημερολόγιο), υπήρξε μακρά και έντονη. Οι βουλευτές χωρίσθηκαν σε δύο, κυρίως, ομάδες, με τους μεν να υποστηρίζουν ενθέρμως το δίκαιο του αιτήματος, λόγω της μεγάλης προσφοράς στον αγώνα του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και της δυσχερούς κατάστασης στην οποία βρισκόταν και τους δε να αντιτίθενται, κυρίως όσον αφορά τη συνταξιοδότησή του, για το λόγο ότι έχει αποζημιωθεί υπεραρκετά η προσφορά του από τη μία πλευρά και από την άλλη ότι το νομοσχέδιο έχει προσωπικό χαρακτήρα, τη στιγμή που υπάρχουν πολλοί ακόμα αγωνιστές, οι οποίοι βρίσκονται στην ίδια ή και χειρότερη από αυτόν κατάσταση και δεν έχουν τύχει καμιάς ακόμη αποζημίωσης.
Τα επιχειρήματα και των δύο ομάδων για τη συνταξιοδότηση του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη (Π.Μ.), όπως καταγράφονται στα πρακτικά της Βουλής, περιστρέφονται γύρω από τρεις παραμέτρους: α) την προς το έθνος προσφορά του, β) την οικονομική του κατάσταση και γ) τη γενικότερη αντιμετώπιση όλων των αγωνιστών. Μεταφέρουμε κατωτέρω από τα πρακτικά της Βουλής ορισμένα από τα επιχειρήματα και των δύο παρατάξεων.
Η προς το έθνος προσφορά.
Οι υποστηρικτές του νομοσχεδίου, αναφερόμενοι στην προσφορά του Π.Μ., είπαν, μεταξύ άλλων, και τα εξής: «Ο Πέτρος Μαυρομιχάλης μόλις ακούσας από το στόμα των πρώτων κατηχητών του την ιδέαν ταύτην (σ.σ: της Φιλικής Εταιρίας) την ησπάσθη προθυμότατα, καίτοι έχων τους υιούς του ομήρους εις Κωνσταντινούπολιν, αποφασίσας να θυσιάση όχι μόνο αρχήν, όχι μόνον περιουσίαν, αλλά και ζωήν και τέκνα• εις την πατρίδα, είπε χρεωστώ και την ζωήν μου, και την ζωήν των τέκνων μου, και την περιουσίαν μου,και τα πάντα…»
« Ο Πέτρος Μαυρομιχάλης φλεγόμενος από το αίσθημα της ελευθερίας του έθνους, εφρόντιζε πάντοτε υπέρ της απελευθερώσεώς του…( σ.σ: ακολουθεί εξιστόριση των ενεργειών του Π.Μ. πριν από την έναρξη της επανάστασης, των μαχών στις οποίες έλαβε μέρος ο ίδιος καθώς και οι αδελφοί και οι γιοί του, του θανάτου του γιού του, μελών της οικογενείας του κλπ.)…. Ο άλλοτε, λοιπόν, ηγεμών της Μάνης, το άσυλον των καταδιωκομένων, ο αρχηγός της Πελοποννήσου, ο εκλεχθείς Πρόεδρος της εν Καλτετζιαίς Συνελεύσεως, ο μετά του Υψηλάντου και Κρεββατά επί Δράμαλη κυβερνών, ο Πρόεδρος του εκτελεστικού, ο τοιαύτας εκδουλεύσεις εις το έθνος παρασχών, ο τοσαύτα υπέρ της ανεξαρτησίας μας θυσιάσας, ο τοιούτους απωλέσας υιούς και αδελφούς, γέρων ήδη κατάκοιτος αμείβεται παρά της Κυβερνήσεως ασήμαντον αμοιβήν… Το έθνος τοιαύτην αγνωμοσύνης προσβολήν δεν ανέχεται ούτε εννοεί να έδωκε τοιαύτην εντολήν. Και τοι πτωχόν θέλει δώσει σήμερον δια των Βουλευτών του εκείνων, οίτινες υπέρ αυτού θα ψηφοφορήσωσι, το πρώτον παράδειγμα ότι εκτιμά τους υπέρ της ελευθερίας του αγωνιζομένους αναλόγως των εκδουλεύσεων των».
Εκ μέρους των αντιτιθεμένων διατυπώθηκε η ένσταση « ότι όσον πασίγνωσται και μεγάλαι είναι αι προς την πατρίδα εκδουλεύσεις της οικογενείας ταύτης, τοσούτον μέγισται αμοιβαί προς ταύτην μέχρι τούδε εγένοντο, ούτε κατά το πολλοστημόριον αποδοδείσαι εις άλλας ίσας, και ίσως ανωτέρας, εχούσας εκδουλεύσεις οικογενείας …». Άλλος, πάλιν, βουλευτής υποστήριξε ότι, « αναγνωρίζων και αυτός, ως και πάντες, τα δικαιώματα του Μαυρομιχάλη, παρατηρεί όμως ότι και πλείστοι άλλοι της αυτής αξίας και θυσιών αγωνισταί, οίος ο Νικηταράς επί παραδείγματος ουδ’ οβολόν μέχρι τούδε παρά του έθνους έλαβον, καίτοι εν εσχάτη πενία διατελούσι• πολλοί μάλιστα τούτων παρημελήθησαν, ώστε εκ της πείνης ή απεκαρτέρησαν ή ηυτοκτόνησαν απελπισθέντες» και « ότι τούτων ούτως εχόντων, το Υπουργείον ήμαρτε τοιαύτην μονομερή και σκανδαλώδη εισαγαγόν πρότασιν, εν ω όφειλεν επί τη βάσει των ενόντων του έθνους μέσων γενικόν περί αμοιβής των αγωνιστών να υποβάλη νομοσχέδιον, σύμφωνα με το άρθρον 3 του Συντάγματος…».
Με το πνεύμα αυτό μίλησαν και άλλοι βουλευτές, είτε υπερασπιζόμενοι την ψήφιση του νομοσχεδίου είτε κατηγορώντας το για μονομερή υπέρ του Π.Μ. πρόνοια.
Οι γενόμενες ήδη παροχές.
Ορισμένοι από τους αντιτιθεμένους βουλευτές προέβαλαν ως επιχείρημα και το γεγονός ότι οι γενόμενες ήδη παροχές προς την οικογένεια του Π.Μ. ή τον ίδιο προσωπικά είναι αρκετά μεγάλες, ώστε να μην δικαιολογείται και η παροχή σύνταξης. Ειδικότερα αναφέρθηκαν στην παραχώρηση του κτήματος Λυκοβούνι, το οποίο «σύγκειται από γαίας εκτάσεως 69,528 στρεμμάτων…και ότι αι γαίαι αύται εκτιμώμεναι από 2 μέχρι 40 δραχμών το στρέμμα, αποτελούσι την αξίαν 208,000 δραχμών», με την παροχή δε αυτή «εγένετο προς την Μαυρομιχαλικήν οικογένειαν η μεγίστη και γενναιοτέρα αμοιβή και προικοδότησις, την οποίαν ουδεμία άλλη θέλει φθάσει…». Έγινε δε επίκληση του Διατάγματος της 5 Απριλίου 1835 από το οποίο προκύπτει ότι « δια της παραχωρήσεως του Λυκοβουνίου αποσβέννυνται άπασαι αι απαιτήσεις της Μαυρομιχαλικής οικογενείας…». ( Σημείωση: Το κόμμα(,) μετά το 69 στον αριθμό των 69,528 στρεμμάτων της έκτασης του κτήματος Λυκοβούνι δημιουργεί ερωτήματα αν πρόκειται για 69,5 στρέμματα ή για 69,5 χιλιάδες. Το πιθανότερο είναι, όπως προκύπτει και από άλλες εγγραφές στα πρακτικά της Βουλής, ότι ο πρακτικογράφος χρησιμοποιεί το (,) αντί της(.), οπότε μάλλον πρέπει να δεχθούμε ότι πρόκειται για 69,5 χιλιάδες στρέμματα. Το ίδιο ισχύει και για το ποσό των 208,000 δρχ, ως εκτιμωμένη αξία του κτήματος. Πρόκειται δηλ. για 208.000 δρχ.)
Από τους υποστηρικτές του νομοσχεδίου αντιτάχθηκε ότι « οι ομοιόβαθμοι του Πέτρου Μαυρομιχάλη αγωνισταί, όσοι έτι μεταξύ των ζώντων ευρίσκονται, δεν ευρίσκονται εις τας στερήσεις ταύτας (σ.σ.του Π.Μ.) και εάν δε τις τούτων εις ομοίαν ευρίσκεται κατάστασιν, δεν πρέπει το έθνος να αρνηθή εις αυτόν περιποίησιν ανάλογον των υπαρχόντων μέσων…». Όσον δε αφορά την παραχώρηση του κτήματος στο Λυκοβούνι «κατά το ήμισυ εις τον Πέτρον Μαυρομιχάλην και κατά το ήμισυ εις τους κατιόντας συγγενείς των αδελφών αυτού», «…μόλις του κτήματος αυτού η πρόσοδος δύναται να φθάση τας πέντε ή εξ χιλιάδας δραχμών επί του παρόντος, εξ ων το ήμισυ ανήκει εις τον γέροντα, αλλά πολλά ολίγον ή μηδέν ωφελείται αυτός διότι οι κατιόντες των αδελφών αυτού συγγενείς εις δυστυχή ευρισκόμενοι κατάστασιν απολαμβάνουσι και τούτο…»
Εναλλακτικές προτάσεις
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, εκτός από την πρόταση που περιλαμβανόταν στο νομοσχέδιο, διατυπώθηκαν και οι εξής προτάσεις: α) η γνώμη της επιτροπής « ήτις κατά μεν πλειονοψηφίαν γνωμοδοτεί να χορηγηθώσι 12 χιλιάδες δραχμαί… απέναντι των όσων έχει να λαμβάνη παρά του έθνους από στρατιωτικούς ή πολιτικούς μισθούς, κατά μειονοψηφίαν δε αντί της μηνιαίας συντάξεως… μισθοδοσία εκ δραχ. 800 δρχ. κατά μήνα αντιστοιχούσα με τον βαθμόν του Αντιστρατήγου», β) η τροπολογία του βουλευτή Λεβαδείας να του χορηγούνται 800 δρχ. κατά μήνα, συμπεριλαμβανομένης και της μισθοδοσίας του βαθμού του, και γ) η τροπολογία του βουλευτή Άργους να του χορηγηθούν 8.000 δρχ. για την περίθαλψη και 800 δρχ. για τη μηνιαία σύνταξη.
Η απόφαση
Τελικά, μετά από τη σχετική ψηφοφορία, η Βουλή ενέκρινε με συντριπτική πλειοψηφία το κατατεθέν νομοσχέδιο, το οποίο με μικρή μόνο τροποποίηση είχε το εξής περιεχόμενο: « Εις τον Αντιστράτηγον Πέτρον Μαυρομιχάλην χορηγούνται δραχ. δώδεκα χιλιάδες αριθ.12,000 χάριν περιθάλψεως, συγχρόνως δε προσδιορίζεται υπέρ αυτού σύνταξις χιλίων δραχμών κατά μήνα, συμπεριλαμβανομένου και του μισθού του». Η διαφορά από το αρχικό νομοσχέδιο έγκειται στο ότι το προβλεπόμενο ποσό των χιλίων δραχμών ως σύνταξη δεν θα είναι πέραν του μισθού του Αντιστρατήγου που ήδη ελάμβανε ο Π.Μ., αλλ’ ότι στο ποσό αυτό θα συμπεριλαμβάνεται και ο καταβαλλόμενος μισθός, ώστε το άθροισμα αμφοτέρων να ισούται με το ποσό των 1.000 δρχ.
ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΓΟΥΛΑΣ
Επίτ. Δ/ντής ΓΛΚ
